گیونتا و همکاران (۱۹۹۳)، با بررسی اثر تنش خشکی بر روی چگونگی توزیع مواد فتوسنتزی در ارقام مختلف گندم دریافتند که با وجود کاهش معنی دار عملکرد بیولوژیک در شرایط تنش خشکی در مرحله گلدهی، محدودیت رطوبت اثر قابل ملاحظه ای بر توزیع مواد فتوسنتزی بین برگها، سنبلهها و ساقهها نداشت. همچنین فیروزآبادی و همکاران (۱۳۸۵)، گزارش کردند که در صورتی که در گندم پرشدن دانه با تنش خشکی همراه باشد، دانهها از مواد ذخیره شده در ساقه و پدانکل به طور مطلوبتری در حمایت از پر کردن دانهی خود استفاده می کنند. انتقال مواد فتوسنتزی در شرایط خشکی تحت تأثیر قرار گرفته و این به معنی انتقال نیافتن مواد ساخته شده به دانه می باشد و در نتیجه کاهش انتقال مواد پرورده تجمع این مواد در ساقه و پدانکل بیشتر می شود (معاونی و همکاران، ۱۳۸۴).
یانگ و همکاران (۲۰۰۰)، به افزایش انتقال مجدد مواد فتوسنتزی از ساقه به دانه و افزایش سرعت پر شدن دانه در شرایط تنش رطوبتی معتقد بوده و نشان دادند که ژنوتیپهای با سرعت تجمع و انتقال مواد فتوسنتزی بیشتر، به میزان کمتری به وسیله ی تنشهای انتهای فصل تحت تاثیر قرار می گیرند. همچنین ارقام گندمی که از حداکثر وزن خشک ساقه بیشتری در مرحلهی گردهافشانی برخوردارند از پتانسیل ذخیره سازی مواد فتوسنتزی در شرایط مطلوب و اولیه ی رشد (قبل از شروع تنش خشکی) برخوردار بوده و این موضوع زمانی که مواد فتوسنتزی ذخیره شده با کارآیی بیشتری به دانه منتقل می شوند یک مزیت به حساب می آید (اهدایی و همکاران، ۲۰۰۶).
میانگره پایینی ساقه محل ذخیره و انتقال مواد پرورده قبل از مرحلهی گلدهی و میانگره های بالایی محل اصلی مواد ذخیرهای پس از گلدهی می باشند سهم مواد از کل اندامهایی هوایی در مرحله ی قبل از گلدهی ۶ تا ۷۵ درصد و در شرایط تنش شدید رطوبتی تا ۱۰۰ درصد وزن دانه تولیدی گزارش شده است (بونت، ۱۹۹۲). ژانگهو و راجارم (۱۹۹۴)، معتقدند در تیمارهای مختلف خشکی در گندم نان، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبله در هر متر مربع بیشترین حساسیت را به تنش خشکی دارند در حالی که وزن دانه به طور نسبی به دلیل انتقال مجدد مواد پرورده ذخیره شده قبل از گلدهی از حساسیت چندانی برخوردار نیست.

۲-۳- دمای سایه انداز گیاهی:
دمای سایه انداز گیاهی می تواند بعنوان شاخصی مناسب جهت ارزیابی تحمل یا حساسیت ارقام و ژنوتیپهای مختلف به تنش خشکی به کار رود (بلوم، ۱۹۹۸). ویژگیهای مختلف مرفولوژیکی نظیر رنگ، اندازه برگ، سنبله و ریشکها که بر میزان جذب نور، هدایت گرمایی و جریان گرمای نهان و یا ترکیبی از این فاکتورها اثر میگذارد، دمای سایه انداز را در دو ژنوتیپ متفاوت می سازد (آینه و همکاران،۲۰۰۲).
از اختلاف بین دمای هوا و دمای سایه انداز گیاهی شاخصی به عنوان شاخص افت دمای کانوپی را به دست می آید که هر چه میزان این شاخص بالاتر باشد شرایط رطوبتی بهتری را برای گیاه نشان می دهد (باتانو و همکاران، ۲۰۰۸). پژو هشگران متعددی وجود رابطهی مستقیم بین شاخص افت دمای کانوپی و عملکرد دانه را در شرایط تنش و بدون تنش گزارش کرده اند (اسچونفیلد و همکاران، ۱۹۹۸). وقتی دمای سایه انداز گیاه از دمای هوای محیط بالاتر باشد گیاه دچار تنش خشکی می شود (بلوم و همکاران، ۱۹۸۹).
ساز و کار خنک کننده در گیاه، عمل تعرق می باشد در شرایط بدون تنش به دلیل باز بودن روزنههای گیاه، همزمان با فتوسنتز تعرق نیز انجام می گیرد که این عمل خنک شدن گیاه به وسیلهی تعرق و تولید مادهی خشک را به همراه خواهد داشت (رینلد و همکاران، ۲۰۰۰). در شرایط تنش خشکی گیاه برای حفظ آب، روزنههای خود را بسته نگه می دارد که این امر موجب عدم انجام فرآیند تعرق شده و دمای گیاه را بالاتر می برد و به دنبال آن فتوسنتز محدود می شود (کارکاوا و همکاران، ۱۹۹۸). میزان کاهش عملکرد به زمان، مدت و شدت تنش کم آبی وابسته است و با بسته شدن روزنهها تعرق که عامل کنترل کننده دمای گیاه است کاهش یافته و در چنین شرایطی دمای سایه انداز گیاهی افزایش می یابد (رابرت هی، ۱۹۹۳). با قرار گرفتن در شرایط تنش در ارقامی از گندم که دمای سایه انداز پایین تری دارند، سرعت تعرق بیشتر بوده و عملکرد بیشتری نیز مشاهده می شود (پینتر و همکاران، ۱۹۹۹).
به طور کلی بین دمای سایه انداز گیاهی و تنش خشکی همبستگی و جود دارد به طوری که با کاهش رطوبت در خاک، پتانسیل آب خاک کاهش یافته و روزنهها بسته می شوند و این امر کاهش تعرق و افزایش دمای سایه انداز گیاهی را موجب می شود (فلکساس و مدرانو، ۲۰۰۲). طبق گزارش هاتفیلد و همکاران (۱۹۸۴)، دمای سایه انداز گیاهی در شرایط عدم وجود سنبله کمتر از زمانی است که سنبله موجود است.
از دماسنج مادون قرمز برای اندازه گیری دمای سایه انداز گیاهی استفاده می شود و مشخص شده ارقام گندم با دمای پایین تر سایه انداز گیاهی در نیمروز، از وضعیت آبی بهتری برخوردارند همچنین ارقامی که دمای سایه انداز آنها در شرایط آبیاری کمتر است به طور قابل ملاحظهای آب کمتری مصرف کرده و هدایت روزنهای پایینتری خواهند داشت (بلوم وهمکاران، ۱۹۹۸). طبق گزارشات گلستانی و آساد (۱۹۹۸)، تنش خشکی باعث افزایش دمای سایه انداز گیاهی می شود. همچنین موری و کریم زاده (۱۳۹۱)، نشان دادند که قطع آبیاری باعث کاهش معنیدار شاخص افت دمای کانوپی در ارقام گندم نان شد.
گفرس (۱۹۹۴)، معتقد است که تغییرات دمای کانوپی در شرایط تنش خشکی، رابطه خطی با کاهش عملکرد نشان نمی دهد اما در شرایط بدون تنش مقدار اختلاف دمای واریته های حساس از ارقام مقاوم کمتر بوده و با کاهش عملکرد رابطه خطی دارد. اختلاف دمای کانوپی در بین ارقام مختلف گندم و در اوایل ظهور خوشه، در شرایط تنش معنیدار بوده ولی رابطه ی معنیداری با کاهش عملکرد ندارد در حالی که در شرایط بدون تنش کم آبی، کاهش عملکرد با اختلاف دمای سایه انداز گیاهی و هوا رابطهی معنیداری دارد (لیو و ژانگ، ۱۹۹۴).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه با واژگان کلیدی دوره های آموزش، دوره های آموزشی، زنان روستایی، انحراف معیار

فصل سوم
مواد و روش ها

۳- ۱- مشخصات محل اجرای آزمایش:
این آزمایش در سال زراعی ۹۳ – ۱۳۹۲ در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز با موقعیت طول جغرافیایی ۵۴ درجه و ۲۰ دقیقه و عرض جغرافیایی ۲۸ درجه و ۲۰ دقیقه و ارتفاع ۱۱۵۰ متر از سطح دریا انجام شد. براساس اطلاعات ایستگاه هواشناسی داراب، متوسط بارندگی سالیانه منطقه ۲۷۰ میلیمتر می باشد. شرایط آب و هوایی منطقه در سال زراعی ۹۳-۹۲ به شرح زیر است (جدول ۳-۱).

جدول ۳ – ۱: مشخصات اقلیمی محل اجرای آزمایش
ماه
بارندگی (mm))
دحداقل دمای هوا (?) دمای هوا (?)
د حداکثر دمای هوا (?) دمای هوا (?)
متوسط
دمای هوا (?) (?)
مهر
۳/۰
۱/۱۵
۸/۲۳
۵/۲۴
آبان
۱/۳۴
۶/۱۰
۱/۲۵
۹/۱۷
آذر
۴/۲
۱/۶
۹/۲۰
۵/۱۳
دی
۴/۶۷
۱/۲
۸/۱۴
۵/۸
بهمن
۷/۲۸
۴/۴
۱۷
۷/۱۰
اسفند
۴/۴۵
۲/۸
۳/۲۲
۳/۱۵
فروردین
۷/۱۸
۹/۱۱
۵/۲۶
۲/۱۹
اردیبهشت
۰
۲/۱۷
۲/۲۳
۲۵
خرداد
۰
۴/۲۱
۸/۳۹
۶/۳۰

۳- ۲- طرح آزمایش:
آزمایش مزرعهای یک ساله در قالب طرح استریپ پلات و در ۳ تکرار انجام گردید. فاکتورها و سطوح مورد نظر برای اجرای این آزمایش عبارتند از:
۱- رژیمهای آبیاری شامل: آبیاری شامل: آبیاری کامل (شاهد)، تنش خشکی از مرحله گلدهی (ZGS 59)، تنش خشکی از مرحله شیری شدن (ZGS 70-80) و تنش خشکی از مرحله خمیری نرم (ZGS 85)، بعنوان فاکتور اصلی
۲- پنج ژنوتیپ تریتیکاله شامل : دو رقم سناباد و ET-83-18 و سه لاین به شمارههای ۸، ۱۰ و ۲۰ بعنوان فاکتور فرعی.
تکرار ۱ تکرار ۲ تکرار ۳
I2V3
I4V2
I3V4
I1V5

I4V2
I2V1
I1V2
I3V3

I1V1
I4V3
I3V5
I2V2
I2V5
I4V4
I3V3
I1V3

I4V5
I2V3
I1V1
I3V2

I1V2
I4V1
I3V4
I2V5
I2V4
I4V3
I3V5
I1V2

I4V1
I2V4
I1V5
I3V4

I1V3
I4V2
I3V3
I2V4
I2V1
I4V1
I3V2
I1V1

I4V4
I2V5
I1V4
I3V1

I1V5
I4V5
I3V1
I2V3
I2V2
I4V5
I3V1
I1V4

I4V3
I2V2
I1V3
I3V5

I1V4
I4V4
I3V2
I2V1

شکل ۳-۱ نقشه ی طرح
ژنوتیپها: V1: رقم سناباد، V2: رقم ET-83-18، V3: لاین شماره ۲۰، V4: لاین شماره ی ۸ و V5: لاین شماره ی ۱۰
آبیاری: I1: آبیاری مطلوب، I2: تنش خشکی از مرحلهی گلدهی، I3: تنش خشکی از مرحلهی شیری شدن و I4: تنش خشکی از مرحلهی خمیری نرم.

۳-۳- خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک:
قبل از آماده سازی زمین از خاک مزرعه در دو عمق ۱۵ – ۰ و ۳۰ – ۱۵ سانتی متر جهت تعیین خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، با آگر نمونه برداری شد. نتایج حاصل از تجزیه خاک در جدول ۳ – ۲ آمده است.

جدول ۳-۲ خواص فیزیکی و شیمیایی خاک مزرعه آزمایشی
عمق نمونه برداری
۱۵ – ۰
۳۰ – ۱۵
هدایت الکتریکی (ds / m)
۶۴۶/۲
۵۹۶/۱
اسیدیته (pH)
۵۴/۷
۶۴/۷
درصد اشباع % (s.p)
۸/۸۸
۸/۸۸
درصد کربن آلی % (o.c)
۰۴۸/۰
۰۴۸/۰
فسفر قابل جذب (mg / kg)
۵۲
۶۰
پتاسیم قابل جذب (mg / kg)
۱۵۰
۱۰۰
آهن (mg / kg)
۱۱۶/۴
۳۰۴/۷
منگنز (mg / kg)
۸۷/۴
۹۱۶/۱
مس (mg / kg)
۶۹۲/۱
۶۳/۱
روی (mg / kg)
۴۸۴/۱
۷۰۴/۱
نیتروژن (mg / kg)
۱۶/۰
۱۶/۰
شن %
۰۸/۴۱
۰۸/۴۱
رس %
۷۶/۱۸
۷۶/۱۸
سیلت %
۱۶/۴۰
۱۶/۴۰
بافت خاک: سیلتی لومی

۳- ۴- تعیین میزان آب مورد نیاز هر کرت و هر تیمار:
با استفاده از یک ظرف ۲۰ لیتری و یک زمان سنج دبی شیلنگ مورد استفاده در آبیاری کرتهای آزمایشی محاسبه شد به این ترتیب که زمان پر شدن ظرف ۲۰ لیتری محاسبه و سپس دبی شیلنگ بر اساس رابطه حجم- زمان تعیین گردید (کریم، ۱۹۸۰). بر این اساس ظرف ۲۰ لیتری در مدت زمان ۱۸ ثانیه پر می شد و بنابراین دبی شیلنگ عبارت بود از:
Q= V/T
Q= 20/18= 1.1 (lit/s)
مدت زمان لازم برای پر شدن هر کرت آزمایشی براساس ظرفیت مزرعه (۵/۱۴? وزنی) ۱۰ دقیقه و ۱۲ ثانیه (معادل ۶۱۲ ثانیه) برآورد شد. با در دست داشتن دبی شیلنگ حجم آب مورد نیاز جهت پرشدن هر کرت (بر حسب لیتر) و رسیدن به ظرفیت زراعی به صورت زیر محاسبه شد.
V= Q ×

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید