خام و نیز عملکرد علوفهای برابر با گندم ، جو و یولاف بهاره دارد متوسط عملکرد تریتیکاله در خاکهای اسیدی، اراضی کوهستانی و مناطق حارهای به طور قابل ملاحظهای بیشتر از گندم نان و دوروم می باشد همچنین مقایسهی تریتیکاله با سایر غلات نشان از برتری عملکرد در تریتیکاله دارد(سیها، ۱۹۸۳). تریتیکاله در مقایسه با سایر محصولات زراعی تحمل بیشتری را درشرایط تنش از خود نشان میدهد (تریتوون و همکاران، ۲۰۰۶). گویینتا و همکارانش (۱۹۹۳)، ژنوتیپهای مختلف تریتیکاله و گندم دورم را تحت رژیمهای مختلف رطوبتی و در شرایط آب و هوایی مدیترانهای ارزیابی کرده و مشاهده کردند که عملکرد دانه در گندم دورم تحت شرایط خشکی، به طور قابل توجهی کاهش یافت در حالیکه کاهش عملکرد در تریتیکاله در مقایسه با تیمار شاهد معنی دار نبود.

– چروکیدگی دانه: دانههای تریتیکاله برخلاف دانه گندم چروکیده بوده و این یک مشکل کیفی در برخی از ارقام است که وزن مخصوص دانه و بازدهی آرد را در تریتیکاله بخصوص در مقایسه با گندم کاهش می دهد. رشد دانه در ابتدا و پس از انجام عمل لقاح کاملا طبیعی به نظر می رسد ولی در زمان برداشت فرورفتگیهایی در اندوسپرم دیده می شود. در زمان برداشت و هنگامی که رطوبت دانه به ۱۴ درصد می رسد اندوسپرم دانه تریتیکاله بر عکس اندوسپرم دانه در گندم نان و دوروم شفافیت خود را ازدست داده و کدر می شود. در دانههای چروکیده تغذیه جنین به خوبی صورت نگرفته و میزان جوانهزنی در آن کاهش می یابد (زیلینیسکی، ۱۹۷۴). در مواردی عنوان شده که دلیل چروکیدگی دانه در تریتیکاله از فروریختگی کامل سلولهای لوله پریکارپ ناشی می شود این سلولها توسط اندوسپرم در حال رشد تحت فشار قرار گرفته و پریکارپ به هنگام از دست دادن رطوبت چروکیده شده و در نقاط مشخصی از لایه آلورون جدا می شود، سطح بیرونی پریکارپ قابل مشاهده شده و در نتیجه دانه حالت چروکیده به خود می گیرد (قوشچی، ۱۳۷۹). درصد پروتئین در تریتیکاله، با چروکیدکی دانه همبستگی دارد لذا مقدار قابل توجه پروتئین در تریتیکالههای اولیه گمراه کننده است و با چاق شدن دانه در تریتیکالههای ثانویه پروتئین به میزان قابل توجهی کاهش می یابد (متزگر، ۱۹۷۴).
– خوابیدگی بوته: حساسیت زیاد تریتیکالههای اولیه به خوابیدن به طور قابل توجهی از پذیرش آن توسط کشاورزان کشورهای مختلف جهان جلوگیری می کرد و این مسأله در مناطقی که طول روز بیشتر و در نتیجه رشد طولی ساقه زیاد است تشدید می شود (زیلینیسکی، ۱۹۷۴). محققین انتظار دارند با بهبود مقاومت به خوابیدگی بوته، عملکرد را در ارقام تریتیکاله افزایش دهند لذا با انتقال ژن پاکوتاهی از گندم می توان به طور قابل توجهی ارتفاع بوته در تریتیکاله و در نتیجه خوابیدگی را در آن کاهش داد (قوشچی، ۱۳۷۹).
– جوانه زنی قبل از برداشت: وجود مقادیر بالای آنزیم آلفا- آمیلاز در دانههای تریتیکاله جوانه زنی قبل از برداشت را در بذرها تریتیکاله تشدید می کند. فعالیت این آنزیم در مراحل نهایی رشد و برداشت از شرایط زراعی و جوی تاثیر می پذیرد. به موازات فعالیت آنزیم آلفا- آمیلاز جوانه زنی قبل از برداشت افزایش می یابد و این مشکل در مناطق حارهای که رسیدگی با بارندگی همراه است محسوس تر می باشد. میزان این آنزیم در دانههای چروکیده بیشتر از دانههای چاق است تریتیکاله از حساس ترین غلات به جوانه زنی قبل از برداشت محسوب شده و حتی ممکن است قبل از برداشت با وجود عدم بارندگی جوانه بزند (امام، ۱۳۸۳).

۱-۱۲- اهمیت بررسی تأثیر تنش خشکی آخر فصل بر عملکرد غلات در منطقه:
بسیاری از مناطق ایران و بخصوص مناطق جنوبی (شهرستان داراب)، با کمبود بارندگی و یا آب آبیاری در زمان پرشدن غلات روبهرو است این مساله همچنین با کاهش عملکرد همراه است بنابراین انجام مطالعاتی برای بهبود عملکرد در این شرایط وکشت گیاهان مقاوم به خشکی در اولویت قرار می گیرد. از طرفی گیاه تریتیکاله دارای مزایای نسبی شامل : امکان استفاده دو منظوره بصورت مصرف دانهای و علوفهای برای دامها، امکان استفاده نانوایی به صورت مخلوط با آرد گندم، تحمل بیشتر به تنشهای محیطی غیرزنده (سرما، خشکی، شوری)، تحمل بیشتر به تنشهای زنده محیطی(آفات و بیماریها شامل : پاخوره، زنگ زرد، سیاهک و خسارت کمتر سن گندم)، قدرت رقابت اکولوژیکی بیشتر با علفهای هرز به دلیل داشتن رشد سریع و ارتفاع بوته بلندتر، تطابق بیشتر به خاکهای فقیر به دلیل داشتن سیستم ریشه ای قوی و نیاز کودی کمتر نسبت به گندم، مناسب کشت و کار در شرایط دیم، جایگزین مناسب برای ذرت در الگوهای کاشت و … می باشد.
مطالعه وضعیت دما در اندامهای مختلف ژنوتیپهای مقاوم به خشکی و رابطه آن با برخی ویژگی های مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی، می تواند به عنوان شاخصی مهم در ارزیابی ژنوتیپهای مقاوم به خشکی تریتیکاله مورد استفاده قرار گیرد.

فصل دوم

مروری بر پژوهش های پیشین

۲-۱- اثر تنش خشکی بر عملکرد و اجزاء عملکرد در غلات:
در مناطق خشک و نیمه خشک مرحله پر شدن دانه اغلب با افزایش دمای محیط و کاهش رطوبت خاک همراه می شود و در نتیجه باعث بروز اثرات نامطلوب تنش خشکی مانند چروکیدگی دانه، کاهش وزن هزار دانه و در نتیجه کاهش عملکرد دانه می شود (بلوم، ۱۹۹۸). اسمیکا و شاوکرافت (۱۹۸۰)، معتقدند که با وقوع گرمای پایان فصل، گردهافشانی و تلقیح گلچههای گندم تحت تاثیر قرار گرفته و افزایش دمای بالاتر از ۳۰ درجهی سانتی گراد به هنگاه تقسیم میوزی در اندامهای نر و اختلال در لقاح، کاهش تعداد انه را به دنبال خواهد داشت. تولید و انتقال دانهها گرده به کلاله، جوانه زنی گرده، همچنین رشد لولهی گرده به سمت خامه و تلقیح و نمو جنین برای تشکیل دانه ضروری بوده و تمامی این فرآیندها به دمای محیط حساس است و افزایش دما با افزایش میزان عقیمی در اندام نر و ماده، کاهش تعداد دانه در سنبلههای تشکیل شده را سبب می شود (سانی و آسپینال، ۱۹۸۲). به طور کلی در غلات تعداد سنبله در واحد سطح و تعداد دانه در سنبله بعنوان اجزا عملکرد به تنش خشکی حساس هستند (ژوانگ هو و راجارم، ۱۹۹۴).
تریتیکاله در مقایسه با سایر محصولات زراعی تحمل بیشتری را درشرایط تنش از خود نشان میدهد (تریتوون و همکاران، ۲۰۰۶). گیونتا و همکارانش (۱۹۹۳)، ژنوتیپهای مختلف تریتیکاله و گندم دورم را تحت رژیمهای مختلف رطوبتی و در شرایط آب و هوایی مدیترانهای ارزیابی کرده و مشاهده کردند که عملکرد دانه در گندم دورم تحت شرایط خشکی، به طور قابل توجهی کاهش یافت در حالیکه کاهش عملکرد در تریتیکاله در مقایسه با تیمار شاهد معنیدار نبود. اهدایی و همکاران (۲۰۰۸)، گزارش کردند که تنش خشکی آخر فصل عملکرد دانه گندم را در سنبله اصلی، ۴۳ درصد کاهش می دهد. تنش خشکی در طول رشد گیاه منجر به کوچک شدن برگ ها، کاهش شاخص سطح برگ در زمان رسیدن محصول و در نتیجه کاهش میزان جذب نور بوسیله گیاه می شود. (ارای، ۱۹۸۷).
تنش خشکی در طول دوره پرشدن دانه، در گندم، وزن هزار دانه را کاهش داده و عملکرد را به میزان ۱۶ درصد نسبت به شاهد کاهش میدهد (موری و کریم زاده، ۱۳۹۱). طبق گزارش سویینی و همکاران (۱۹۹۲)، عملکرد دانه در تریتیکاله تحت تنش خشکی ۱۹ درصد بیشتر از گندم نان بود. پیراسته انوشه و امام (۱۳۹۱)، میزان کاهش عملکرد دانه و کاهش عملکرد زیست توده گندم را به دلیل اعمال تنش رطوبتی در مرحله گلدهی به ترتیب ۳۶ و ۲۰ درصد اعلام کردند. اکبریان و همکاران (۱۳۹۲)، ارزیابی اثر تنش خشکی آخر فصل را بر عملکرد ۱۸ لاین تریتیکاله و دو رقم گندم نان بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که لاینهای تریتیکاله تحت شرایط خشکی به لحاظ عملکرد دانه برتر هستند.
در آزمایش گارسیا دل مورال و همکاران (۲۰۰۵)، گزارش شد که تمامی اجزاء عملکرد دانه گندم دوروم تحت شرایط تنش رطوبتی کاهش می یابد. همچنین این محققین به این نتیجه رسیدند که در شرایط عدم محدودیت رطوبت تمامی اجزاء عملکرد شامل تعداد سنبله در واحد سطح، تعداد دانه در سنبله و وزن دانه از سهم یکسانی در تولید عملکرد برخوردارند در صورتی که در شرایط محدودیت رطوبتی بیشترین جز تعیین کننده عملکرد دانه، تعداد سنبله در واحد سطح است. پژوهشهای مختلف حاکی از این است که تنش خشکی در مراحل مختلف بخصوص در مرحلهی پر شدن دانه، عملکرد را کاهش داده و همچنین با کاهش فتوسنتز و از سوی دیگر کاهش انتقال مواد پرورده به اجزای گیاه، مادهی خشک هر بوته را کاهش می دهد (امام، ۲۰۱۱). کلارک (۱۹۸۴)، نیز معتقد است که تنش رطوبتی موجب کاهش تجمع مادهی خشک در گیاه می گردد.
سلیم (۲۰۰۳)، در بررسی تحمل چهار ژنوتیپ گندم دوروم و چهار ژنوتیپ گندم نان به تنش خشکی دریافت که با افزایش تنش خشکی تولید زیست توده، تعداد دانه در سنبله، عملکرد دانه و وزن کاه در تمامی ژنوتیپها کاهش می یابد با این تفاوت که ژنوتیپهای متحمل نسبت به ژنوتیپهای حساس کاهش کمتری را در صفات ذکر شده نشان می دهند. طبق آزمایشی که به منظور بررسی اثرات تنش رطوبتی بر عملکرد و توزیع مادهی خشک بین اندامهای هوایی و ریشه ژنوتیپهای تریتیکاله انجام شد مشخص شد که محدودیت رطوبت سبب کاهش معنیدار عملکرد دانه به مقدار ۳۲ درصد شده و همچنین وزن خشک اندامهای هوایی، وزن خشک ساقه و برگ و سنبله نیز با اعمال تیمار محدودیت رطوبتی کاهش می دهد (خزاعی و همکاران، ۱۳۸۸).
تنش خشکی شدید قبل از مرحله ی گرده افشانی تعداد سنبله، سنبلچه و باروری سنبلچههای باقی مانده را کاهش می دهد (شفرد و همکاران، ۲۰۰۲). همچنین طبق گزارش آسپینال (۱۹۸۴)، کمبود آب در این مرحله می تواند به عنوان وسیله ای برای محدود کردن تعداد دانه عمل کند به گونه ای که علی رغم کمبود آب در مرحلهی پر شدن دانه، اندازه دانه حفظ شود. دانیل و تربوی (۲۰۰۲)، بیان کردند که تعداد سنبله در متر مربع در شرایط تنش خشکی از ثبات نسبی بالاتری نسبت به تعداد دانه در هر سنبله برخوردار است. در آزمایشی که به منظور ارزیابی تحمل لاینهای امید بخش گندم نان به قطع آبیاری در مراحل انتهایی انجام شد، تجزیه واریانس مرکب دادهها نشان داد که اثر آبیاری، ژنوتیپ و اثر متقابل آنها بر تعداد سنبله بارور در واحد سطح، عملکرد دانه، وزن هزار دانه و تعداد دانه در سنبله معنیدار است ( دستفال و همکاران، ۱۳۸۶).
نتایج تحقیقات واعظی و احمدی خواه (۱۳۸۶)، در ارزیابی میزان تحمل ۱۲ ژنوتیپ جو اصلاح شده به تنش خشکی در شرایط آبی و دیم نشان داد که در شرایط تنش خشکی تمامی ژنوتیپهای مورد مطالعه با کاهش عملکرد مواجه شدند. همچنین طبق گزارش همام (۲۰۰۴)،

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منبع پایان نامه درمورد حل اختلاف، رأی داور، دیوان عالی کشور، آیین دادرسی
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید