مفهوم پیشگیری از بیماری و انواع آن

پیشگیری یعنی جلوگیری از بوجود آمدن بیماری قبل از وقوع آن است. و شامل کلیه اقداماتی می­شود که از آنها برای قطع یا کاهش روند سیر بیماری استفاده می­شود. و سابقه آن به قرن 18 میلادی بر می­گردد. ادوار جنر در سال (1796)مایع آبله کوبی را بنا کرد و امراضی مانند درمان ضد هاری (1883)، واکسن وبا(1892)، پادزهر دیفتری (1894)، واکسن ضد حصبه(1898)، مواد ضد عفونی کننده (1992) از نمونه­های پیشگیری قبل از وقوع و همه­گیری بیماری­ها است (اسدپور، 1393: 4).

در مراحل بعدی پیشگیری راه­های انتقال بیماری، بروس (1896) در رابطه مگس تسه­تسه و بیماری خواب و رأس (1898) در رابطه بیماری مالاریا و پشه آنوفل را یافتن و درگام­های بعدی تحول در روش­های آزمایشگاهی جهت تشخیص زودرس و غربالگری امر پیشگیری رشد یافت و از جمله آن که امروزه امر پیشگیری بر درمان مقدم است، و بوسیله آن بیماری­ها را محدود کرده و از پیشرفت بیماری جلوگیری به عمل می­اورد و در یک کلام عبارت است از کلیه اقداماتی که در درمان قطعی و پیشرفت بیماری در هر مرحله­ای که باشد، انجام گیرد. پیشگیری به چند دسته تقسیم می­شود که در هر مرحله وظایف خاص خود را نشان می­دهد(همان منبع).

الف) پیشگیری اساسی[1]: این نوع پیشگیری مفهومی واقعی دارد که مانع از ایجاد و گسترش عوامل خطر در سطح جامعه و گروه­های جمعیتی می­شود. در بیماری PKU بوسیله پیشگیری اساسی، به معنای واقعی کلمه می­توان از شیوع آن و گسترش بیماری در سطح ملی یا خانواده­ها و خویشاوندان آنان اقدام اساسی و پایه­ای به عمل آورد. مهمترین گام در این راه آموزش فردی و عمومی است. هدف در این نوع از پیشگیری در اصل تغییر سبک و شیوه زندگی با توجه به فرهنگ و الگوهای اجتماعی -اقتصادی است، که نقش آنها در شناخت یا افزایش خطر بیماری فنیل کتونوریا قابل بررسی و ارزیابی است. از نظر تاریخی شاید این نوع پیشگیری جدیدترین مرحله شناخته شود، و علت آن افزایش دانش پزشکی و تأثیر اجتماعی علوم انسانی و زیستی می­باشد.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:    شرایط ثبت نام تربیت معلم در کنکور

ب) پیشگیری اولیه[2]: در پیشگیری اولیه خانواده­های درگیر بیمار PKU یا خویشاوندان نزدیک آنها را می­توان قبل از شروع بیماری و بروز آن در فرزندان بعدی خانواده بیمار آموزش داد و مداخلات در این نوع شامل ارتقای بهداشت و حفاظت از اعضاء خانواده است. بدین وسیله می­توان سطح قابل قبولی از سلامتی را که افراد بتوانند به یک زندگی اجتماعی و اقتصادی مثمر ثمر دست یابند ارتقاء داد. در این مرحله اقدامات ارزان و مطمئن است (اسدپور، 1392: 9).

ج) پیشگیری ثانویه [3]: در پیشگیری ثانویه چنانچه فرزند مبتلا به PKU متولد شد بلافاصله بایستی بعد از تشخیص به موقع از طریق غربالگری اقدامات درمانی بیماری و آموزش  خصوصاً مادران را در اولویت قرارداد تا پیشرفت بیماری و تبعات بعدی آن کُند شود. در صورت اقدمات بالینی و به موقع در تشخیص زودرس بیماری می­توان از خسارات ناشی از ابتلاء را به حداقل کاهش داد، هر چند مبارزه­ای سنگین و پر هزینه است و بار بیماری را در جامعه افزایش می­دهد. در پیشگیری ثانویه می­توان از تولد فرزندان مبتلا بعدی خانواده جلوگیری به عمل آورد و مطابق قانون در 16 هفتگی بعد از حاملگی را می­توان سقط کرد (دلیلی، 1393 : 18).

د) پیشگیری نوع سوم[4]: در این نوع از پیشگیری ضمن محدود کردن تبعات بیماری که درمرحله نقص یا ناتوانی دائمی و غیر قابل بازگشت است، تا حدودی به بازتوانی بیمار که به مرحله مزمن رسیده می­توان کمک کرد. عوارض بیماری در این مرحله در دو سطح برگشت پذیر و برگشت ناپذیر قراردارد و اقدامات توان بخشی در این حیطه صورت می­گیرد. کودکانی که دیرتر از موعد مقرر تشخیص داده شده­اند، غالباً از نظر ذهنی دچار عقب ماندگی شدید و پایدار هستند و استفاده از رژیم درمانی و کاهش حداکثری مصرف مواد پروتئینی در بیماران PKU تا حدی باعث آرامتر شدن بیماران می­شود، ولی آسیب­های ناشی از عدم تشخیص به موقع مادام­العمر همراه بیماران خواهد بود(اسدپور، 1393: 14) .

 

[1] Primordial prevention

[2] Primary Prevention

[3] Secondary Prevention

[4] Tertiary Prevention

دسته‌ها: آموزشی