تجزیه و تحلیل مفهوم مراقبت پرستاری: ارائه یک مدل هیبرید

پژوهشی

مجــلـــــه دانشــــگـاه عــلـــــوم پـزشـــکـــــی مــازنــــــدران دوره بیست و یکم ویژه نامه 1 اسفند سال 1390 (164-153)

تجزیه و تحلیل مفهوم مراقبت پرستاری: ارائه یک مدل هیبرید

سمیه غفاری1
فرحناز محمدی2

چکیده
سابقه و هدف: در طول تاریخ همواره نگاه های متفاوتی به حرفه پرستاری و مفهوم اصلی و مرکزی آن یعنی مراقبـتشده است و تعاریف زیادی از مراقبت وجود دارد، اما هنـوز مفهـوم مراقبـت غیـر قابـل درک (غیـر عینـی)، انتزاعـی و غیـرمحسوس در عملکرد پرستاری می باشد و بحث و مناظره بسیاری میان دانشمندان در باره مراقبت در پرسـتاری، مـرور متـوندرباره مراقبت و آنالیز مراقبت وجود دارد. لذا به دلیل وجود ابهامات زیاد در این زمینه پژوهـشگر بـر آن شـد تـا در ایـن مقاله به تجزیه و تحلیل مفهوم مراقبت بپردازد.
مواد و روش ها: در این پژوهش تجزیه و تحلیل مفهوم به روش هیبرید، در سه مرحله انجام شد. در مرحلـه نظـری،مروری بر مقالات مرتبط موجود در پایگا ه های اطلاعاتی معتبر تا سال 2011 صورت گرفت و مقالات ارزیـابی و تحلیـل شدند. در مرحله کاردر عرصه، مصاحبه با 16 پرستار شاغل در بخش و 4 نفـر از مربیـان پرسـتاری انجـام شـد پـس نتـایج دستنویس شد و آنالیز محتوا صورت گرفت. در مرحله نهایی، از دو مرحله قبل تحلیل کلی انجام شد.
یافته ها: در نهایت 5 درونمایه اصلی برای مراقبت پدیدار شـدند کـه عبارتنـد از “بـرآوردن نیـاز بیمـار”، “حـس نـوعدوستی”، “خدمت توام با تعهد”، “فعالیت مقدس” و “فعالیت روتین”. همچنین درونمایه های مربوط به ویژگی هـای کامـلیک پرستار ارائه دهنده مراقبت شامل خلاق، متعهد، قاطع، توانا در برقراری ارتباط صحیح، داشتن نگرش صـحیح و متبحـر شناسایی شدند.
استنتاج: به نظر می رسد نتایج این پژوهش توانست تا حدودی به واضح شدن مفهوم مراقبت پرستاری کمک نماید کـهاین امر خود می تواند باعث ارائه خدمات پرستاری بر اساس نیاز بیمار و به صورت کل نگر، ارتقاء رضـایت بیمـاران، توسـعهحرفه ای و کاهش هزینه های بهداشتی گردد . همچنین با شناسایی عوامل تسهیل کننده، بازدارنده و مفهوم مراقبت، مـدیران ومربیان پرستاری خواهند توانست با اتکا بر بصیرتی مبتنی بر یافته های علمی، فعالیت های مدیریتی و آموزشی خود را به گونـه ای طراحی و اجرا کنند که شرایط لازم برای یادگیری و اجرای صحیح و با کیفیت مراقبت پرستاری در پرستاران فراهم آید.

واژه های کلیدی: مراقبت، پرستاری، تجزیه و تحلیل مفهوم، مدل هیبرید

مقدمه

بسیاری از مفاهیم پرستاری، از جمله مراقبت بعـد از
گذشت سال ها هنوز هم ذهن بـسیاری از صـاحبان رشـته
مولف مسئول: سمیه غفاری- تهران: خیابان جمال زاده شمالی، کوچه پروین، پلاک 16، واحد 3 E-mail: ghafari_somayeh@yahoo.com
1. دانشجوی دکتری پرستاری، گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی
2. گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، مرکز تحقیقات تعیینکننده های اجتماعی سلامت، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی
) تاریخ دریافت : 10/5/90 تاریخ ارجاع جهت اصلاحات : 6/9/90 تاریخ تصویب : 3/11/90

پرستاری را به خود مشغول کرده و کـاربرد ایـن واژه درموقعیت های گوناگون ادراک یکسانی ایجاد نکرده و با چالش همراه بوده است. علی رغم اینکه مفهوم مراقبتدر فلــسفه، دیــدگاه و رســالت بــسیاری از ســازمان هــا و موسسات سلامت ارائه شده است، هنوز مراقبت پرسـتاری در سیستم سلامت به صورت یـک مفهـوم پیچیـده بـاقیمانده است کـه تعریـف دقیـق و مشخـصی نـدارد(1). بـهراستی مراقبت پرستاری به چه معناست؟ کار اصلی یـکپرسـتار چگونـه کـاری اسـت؟ مراقبـت یـک پرسـتار بـا مراقبــت پزشــک، مــادر یــا یــک فــرد روحــانی چــهتفـ اوتهـایی دارد؟ فلـسفه مراقبـت پرسـتاری چیـست؟ پاسخ به این قبیل سوالات نیاز به شناخته شدن و تعریـفمراقبت دارد . لذا مراقبت باید به عنوان یکـی از سـوالاتمهم پـژوهش در جهـت حفـظ سـلامت افـراد در آینـدهمطرح شود (2). همچنین امـروزه افـراد نـسبت بـه حقـوقخود آگاه تر شده اند. بیماران به عنـوان یـک انـسان حـقدارند در مراقبت از خودشان درگیر شوند و با استفاده ازدانش خود و در صورت امکان، در زمینه درمان تـصمیمبگیرند، به جای این که وابسته و ضـعیف باشـد. انـسانیتدر تعاملات بین فردی قلب و روح مراقبت است. امـا درعملکرد بالینی، مراقبت با کیفیت انجام نمی شـود (3). لـذابایستی نسبت به چگونگی اسـتفاده از منـابع، امکانـات وتوانمندی های تحقیق در جهت ارتقاء مراقبت بالین توجهخاص صورت گیرد. تحقیق در زمینه علم مراقبـت نقـشبسیار مهمی در فهم و پاسخ به تغییر در الگوهای سلامتو بیماری دارد(2). در این راستا در دهـه هـای اخیـر رشـدسـریعی در انجـام تحقیقـات بـرای واضـ حسـازی مفهـوم مراقبــت، مقایــسه تفــاوت هــا در درک مراقبــت میــانپرسـتاران و بیمـاران و معیارهـای انـدازه گیـری مراقبـت وجود داشته است(4). اما هنوز در علم پرستاری، مراقبـتبه عنوان یک مفهـوم متفـاوت و نـامفهوم مـدنظر اسـت.
گاهی به عنوان جوهره پرسـتاری و تکمیـلکننـده چهـارمفهوم متاپارادایمی پرستاری تعریف میشـود (5). گـاهی مراقبت پرستاری بـه عنـوان فعالیـت هـای کمـک کننـده،حمایتی و تسهیل کننده تعریف شده است کـه در جهـترفع نیازهای بالقوه و بالفعل فرد یا گروهـی دیگـر انجـاممــی گیــرد و در جهــت بهبــود شــرایط و زنــدگی فــردمی باشد(6). گاهی مراقبـت پرسـتاری احـساس علاقـه یـانگرانـی مـی باشـد(1). مـشاهده مـی گـردد کـه تعـاریف متعددی از مراقبت پرستاری وجود دارد لذا این موضـوعمورد انتقاد است که چرا هنوز مفهوم مراقبت پرستاری بهعنوان یک مفهوم واحد برای پرستاری در نیامـده اسـت.
این امر می تواند به شرح ذیل باشد وجود معانی متنـاقضمراقبت و اینکه دانش پرسـتاران در مـورد مراقبـت تنهـادانش کسب شده از گفتههـای دیگـران مـیباشـد (5). در تحقیقی که پارکر و همکاران (1990) در مـورد مفهـوممراقبــت انجــام دادنــد، متــذکر شــدند کــه تحقیقــات ومطالعات انجام شده اخیر که در زمینه تفـسیر مراقبـت بـهعنوان پایه و اساس پرستاری و به روش کمی انجام شـدهاست، بیشتر گمراهکننده بوده تا روشن کننده. برای مثـالتفاوت مر اقبت (بهطـور عـام)، درمـان قطعـی (شـفاء ) و مراقبت اختصاصی پرسـتاری بـه خـوبی روشـن نیـست ومشخص نیست که مفهـوم مراقبـت پرسـتاری، مراقبـت ومواظبت کردن از کسی یا ارائـه مراقبـت پیرامـون یـا در مـورد کـسی اسـت(7). در زمینـه شـفاف سـازی مفهـوم مراقبت پرستاری مطالعات زیادی انجام گرفتـه اسـت؛ ازجمله چیوویتی (2008) مطالعه ای با هدف کشف معنای مراقبـت از دیـدگاه پرسـتاران در بخـش هـای حـاد روان بیمارســتان بــه روش کیفــی گرانــدد تئــوری انجــام داد.
داده ها از سه بخـش حـاد روان در کانـادا (دو بیمارسـتانعمــومی و یــک بیمارســتان روان شناســی) جمــع آوری گردیــد. شــرکت کننــدگان 17 پرســتار فـ ـارغالتحــصیل لیـسانس بودنـد. داده هـا بـر اسـاس مـ صاحبههـای عمیـق جمـع آوری شـد و بـه روش تجزیـه و تحلیـل مقایـ سهای مـداوم مـورد تجزیـه و تحلیـل قـرار گرفـت. در نهایـت توانمندسازی حمـایتی بـه عنـوان فراینـد اصـلی در ارائـهمراقبت توسط پرسـتاران در بخـش روان کـشف شـد (8).
حال آن که مورس و همکاران با استفاده از روش تجزیهو تحلیل محتوا ابتدا به تجزیه و تحلیـل 35 تعریـف ارائـهشده از مراقبت به وسیله متخصصان پرستاری اقدام کـردهو آنگاه به تجزیه و تحلیل این مفهـوم پرداختنـد. بـه ایـنترتیب 5 طبقه بندی کلی از مفهوم مراقبت به دسـت آمـدکه عبارت بودند از مراقبت به عنوان: 1- تعامـل انـسانی، 2- مداخله درمانی، 3- عمل اخلاقی، 4- تـاثیر متقابـل و
5- ویژگی انسانی. در نتایج این مطالعه، نویسندگان ایـنمقاله خاطر نشان ساختند که یک تعریف مفهومی صریحو روشن از مراقبت پرستاری وجود ندارد و تعاریفی کـهآن ها در ایـن مطالعـه از مراقبـت پرسـتاری بـه آن دسـتیافته اند با بعضی از مطالعات شباهت دارد و با بسیاری ازمطالعات دیگر در این زمینه متفاوت می باشد(9).
مــراقبین حرفــه ای و ســازمان هــای مراقبــت در هــرزمینـه ای از یافتـه هـای تحقیـق سـود مـی برنـد و از نتـایج تحقیقـات متوجـه مـ یشـوند کـه چگونـه مراقبـت را در جهت مشارکت بیشتر و برطرف کردن نیازهـای مراقبتـیافراد در زندگی روزانه تغییر دهند. علم مراقبت متفـاوتاز علم زیستی پزشکی می باشد. بدون داشـتن دیـدگاه ازمنظر علم مراقبت، بیمار و شهروندان فراموش مـی شـوند .
مطالعاتی که بر مراقبت حرفه ای تمرکز دارند، قـسمتی ازعلم مراقبت هستند. آن ها در فهم اینکه چگونه مراقبـت حرفــه ای بــر کیفیــت مراقبــت و ســلامت تــاثیر اساســیمی گذارند، نقش مهمی دارند(2). کیفیت مراقبت هموارهیک بحث کلیدی برای پرستاران و بیماران بوده اسـت وامــروزه از زمــانی کــه در تمــام زمینــه هــای پزشــکی،به کارگیری روش ها و استانداردها در سطوح بـالا انتظـارمی رود، ارتقـاء کیفیـت مراقبـت بـه عنـوان یـک هـدفعمده درآمده است(10). اما تحقیقات پرستاری بیـشتر درزمینه مراقبت حرفه ای می باشد و کمتر به کیفیت مراقبتو سلامت و دانش مورد نیاز در جهت مراقبت با کیفیـتتوجــه شــده اســت (2). همچنــین تاریخچــه اخیــر حرفــهپرسـتاری، رشـد مـ دلهـای مراقبتـی را نـشان مـی دهـد. مـ ـدلهــای مراقبتــی کــارپر (1978 و 1979)، واتــسون (1985 و 1988 و 1999)، لنینگــر (1988)، اســتریکلند
(1996)، مالبی و همکاران (1995)، سوانـسون (1991) و اسمیت (1995)(3). با وجود تعداد کثیـر تئـوری هـایمراقبت، لوین (1995) عنوان کرد که تئوریهای زیـادیدر مورد مراقبت باقی مانده اند که بایـد گـسترش یابنـد ووجــود پرســتاران بــرای تبیــین ایــن موضــوع ضــروریاست(8). بنابراین محقق بر آن شد تا با انجام ایـن تحقیـقمفهوم مراقبت را به عنوان عنصر اصـلی پرسـتاری مـوردتجزیه و تحلیل قرار دهد و به مفهوم مراقبت پرستاری در جامعه ایران پی ببرد.

مواد و روش ها
مدل هیبرید یکـی از روش هـای مفهـوم پـردازی، تکامل مفهوم و توسعه تئوری به شـمار مـی رود و ایـن روش در پرستاری جهـت رفـع انتزاعـی بـودن و ابهـام مفاهیم به کار مـی رود(11). ایـن الگـو از نظـر کلـی دردیـسیپلین هـا و علـوم عملـی و ب ه طـور اختـصاصی در پرسـتاری کـاربرد دارد. اصـولاً از آن جـایی کـه الگـوی هیبریـد نگـرش و بـصیرت هـای عمـومی و کلـی را در عمل بـالینی ترسـیم مـی نمایـد، بـه طـور اختـصاصی درمطالعه پدیده های مهم پرستاری کـاربرد دارد (12). ایـن مدل از سه مرحله نظری (مروری بر مطالعات)، مرحله کا ر در عرصه و تحلیل نهایی تشکیل شـده اسـت (11). مرحله نظری این مرحله به میزان بـالایی دارای ماهیـتنظری میباشد، هرچند که از یـک تجربـه بـالینی مـشتقشده است . مرحله کار در عرصه 1 از نظر زمانی تا حـدیبـا مرحلـه اول همپوشـانی و روی جـزء تجربـی فراینـد تاکید دارد . در این مرحله به منظور تحلیل کاملتر مفهـوممورد نظر، از روش جمـع آوری کیفـی داده هـا اسـتفادهمی گردد. مرور همـه جانبـه مقـالات کـه در مرحلـه اولشروع گشته بود در این مرحله نیز ادامه یافت. بـه عـلا وه ایــن مــرور بــ ه عنــوان پایــه ای بــرای مقایــسه دادههــای جمع آوری شده در عرصه حفظ گردید. تحلیل نهـایی 2 شامل ترکیـب نمـودن تحلیـل نظـری همـراه بـا بیـنش وبصیرت های کسب شده از مشاهدات تجربی و گـزارشیافته ها می باشد. در این مرحله بـا اسـتفاده از رویکـردیتحلیلی به جمع بندی تحلیل و ارائه پیشنهادات ممکن بـهمنظور تعریف مجدد مفهوم کمک می شود(12). در ایـن مقاله به ترتیب برای تجزیه و تحلیل مفهـوم مراقبـت بـه آن پرداخته می شود. در مرحله مروری بر ادبیات مطالعه حاضر، کلیه پایگاه های اطلاعاتی معتبـر در دسـترس ماننـد Blackwell و Elsevier, Medline بـا کلیـد واژه هـای patient & care ،care ،nursing ،nurse وconcept analysis مورد جـستجو قـرار گرفـت. حـدود زیـادی از مقـالاتموجـود در پایگـ اههـای اطـلاع رسـانی تـا سـال 2010 ارزیابی شـدند. در مجمـوع 627 مقالـه یافـت شـد. 202 مقاله کامـل و 425 مقالـه بـه صـورت خلاصـه بـود. هـر کدام از مقاله ها با توجـه بـه موضـوعات مربوطـه مـرور شدند و مقالات غیـر مـرتبط شـامل مقـالاتی کـه بیـشترمداخله ای بودند در زمینه مراقبت، صرفا درباره مراقبـتپزشکی بودند و یا بیشتر به مراقبت عام پرداخته بودند نهمراقبت پرستاری، کنار گذاشـته شـدند. در نهایـت 125 مقاله مرتبط از مقالات مربوطه شناسـایی و بـا توجـه بـه منابع مقاله حاضر مورد استفاده واقع گردیـد . البتـه لازم به ذکر است به دلیل محدودیت در حجم مقاله، بسیاری از مطالب و منابع حذف شد. در مرحله کار در عرصـه، نمونـه گیـری از میـان پرسـتاران شـاغل در بیمارسـتان و

2. Fieldwork Stage
3. Final Analytic
مربیان پرستاری انجام شد. ابـزار جمـع آوری اطلاعـات در این مطالعه مصاحبه به صـورت انفـرادی و چهـره بـه چهره با 4 نفر از اعضای هیات علمی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شـیراز و دانـشگاه علـومپزشـــکی تهـــران و 16 نفـــر از پرســـتاران شـــاغل دربیمارستان های قلب الزهرا و شهید فقیهی شیراز بود. پس از مصاحبه با20 نفر از مربیان و پرستاران به دلیـل اشـباع داده ها، نمونه گیری خاتمه یافت. از محتوای مصاحبههـادر همان مکان مصاحبه یادداشت برداری شد و تجزیه و تحلیل محتوا ی صورت گرفت. سپس در مرحله نهـایی، تحلیل کلـی از ترکیـب دو مرحلـه قبـل انجـام شـد . بـه منظور رعایت نکات اخلاقی در این پژوهش نام مربیـانو پرستاران بیان نشده است و نتایج نهایی در اختیار آنان قرار گرفت.

یافته ها
در مطالعه حاضر در مرحله نظری تعاریف مراقبـت،ابعــاد مراقبــت، اثــرات مراقبــت و مراقبــت پرســتاری ازپایگـاه هـای اطـلاع رسـانی متفـاوت و منـابع گونـاگونجمع آوری شدند.

تعاریف مراقبت
واتسون (2003) عنوان می کند که مراقبت یک علماسـت کـه بـشر را در برگرفتـه اسـت. در واقـع ایـن علـمبیانگر تجارب، پدیده ها و فرایند مراقبت مـی باشـد . علـممراقبت در برگیرنده هنر و انسانیت می باشد(6). مراقبـتیک هنر در حال رشـد و تکامـل در پرسـتاری اسـت(3).
سوانسون، یک محقق پرسـتاری اسـت کـه یـک تئـوریمراقبت خلق کرد. وی مراقبت را اینگونـه تعریـف کـرد مراقبت یک روش پرورش است که باعث ارزش گذاری احساس تعهد و مـسئولیت پـذیری در فـرد مـی گـردد (6).
مراقبت پرستاری همواره در تلاش است به دیـدگاههـای بیمار دست یابد. توانایی پرستاران در مراقبت ایـن اسـتکه نیازها و محدودیت های بیماران در زندگی را کشفنمایند. توافق میان انتظارات بیمار و تفسیر پرسـتار از ایـنانتظارات، نکته مرکزی در ارائه مراقبت مناسب و همگاماست(13). در تجزیه و تحلیل مفهومی که توسط بریلوسکی و وندر (2005) انجام شد، مراقبت به عنوان یک ارتباط، عمـل، نگـرش و پـذیرش متنـوع تعریـف شـد. همچنـین اعتماد، پذیرش خود و دیگران و تعهـد از دیگـر مفـاهیممراقبت هستند (14). در یک مطالعه درباره تجارب بیمـاران درباره بیماری مزمن، مایکل دریافت که بیشتر یادگیری هـا و دانش بیماران درباره بیماری حاصل تلاش های روزانـهو تجربیات اشتباه بیمار است. پرسـتاران و بیمـاران ماننـدسایر انسان ها دارای دیدگاه منحصر به فردی هـستند کـهدر خـلال آن موقعیـت هـای واقعـی زنـدگی متمرکـز بـر پدیده هـای سـلامت ماننـد مراقبـت را دریافـت، درک وتفـسیر مـی کننـد(15). کیفیـت مراقبـت پرسـتاری، پاسـخ پرستاری به نیازهای روحی، اجتماعی، احـساسی، روانـیو اجتمـاعی بیمـاران در جهـت بهبـود، حفـظ سـلامت،داشـتن زنـدگی طبیعـی و رضـایت بیمـاران و پرسـتاران می باشد. چند مـضمون مـشخص شـده در زمینـه کیفیـتمراقبت پرستاری از طـرف شـرکت کننـدگان در مطالعـهتفرشی و پازارگادی در سال 2007 شامل اسـتانداردهایمراقبت، رضایت بیمار و مشارکت در مراقبت بود(16).

ابعاد مراقبت
مراقبت دارای ابعاد زیستی- فیزیکی، روانی، فرهنگی، اجتماعی و محیطی می باشد که در جهت تـامین مراقبـتجامع نگر از بیمار، بایستی مـورد مطالعـه و بررسـی قـرارگیرند(6). عناصر مراقبت شامل حمایت احساسی، تـامینآرامش و راحتی و برقراری ارتباط مناسب می باشد(1).
ویـدمارک پترسـون و همکـاران مراقبـت را بـه دو عنصر اصـلی تفکیـک کردنـد: 1- بیـان کننـده : بـر بعـدتاثیرگذاری مراقبت تاکید دارد و مراقبت روحی- روانیرا برای بیمار تعریف می کنـد و 2- ابـزاری : بـر راحتـیتمرکز دارد . مراقبت را درمـان و مراقبـت فیزیکـی بـرایبیمار تعریف می کند(1).
فعالیت های سیستم مراقبـت بـر پـذیرش، مراقبـت وترخیص مناسب بیمار درون سیستم مراقبت تاکید دارد وشامل بیماریابی (غربالگری و یافتن موارد)، بررسی همـهجانبه بیمـار و پـذیرش وی بـه سیـستم مراقبـت، سـازماندهـی و تلفیـق اطلاعـات بیمـار، کنتـرل فراینـد و نتـایج، گسترش برنامه مراقبت، ارجـاع بیمـاران بـه سیـستم هـایمراقبتی دیگر، کنترل کیفیت مراقبـت، اطمینـان از اینکـهبیماران متوجـه نقـش خـود در مراقبـت شـدند و تـدوینبرنامه های درمان و مراقبت می باشد(17).

پیامدهای مراقبت
تاکید بر بیمـار محـوری و ارتقـای کیفیـت مراقبـتباعث شده است که مراقبین تیم سلامت به بیمـار، نیازهـاو ارزش های وی توجه بیشتری کنند. همچنـین بیمـارانیکه احساس کنند توسط تیم مراقب، مـورد مراقبـت قـرارگرفته اند، دارای سـطح بـالاتری از رضـایت، سـازگاریروانــی و پــذیرش توصــیه هــای درمــانی مــی باشــند(18).
کروکاوکوا و همکـاران در سـال 2008 مطالعـه ای را بـا
هدف بررسی ارتباط میان سطوح متفـاوت ارائـه مراقبـتاز نظر کیفیت با وضعیت سلامت در بیماران مبـتلا بـه ام اس انجام دادند . این مطالعه بر روی 207 بیمار مبتلا بـه ام اس انجام شد . نتایج نـشان داد کـه ارتبـاط مثبتـی میـان ارائـهمراقبت توام با حمایت و با کیفیت به بیماران مبتلا بـه ام اس و سطح سلامت این بیماران وجود دارد(19). از آن جایی کـه مراقبت بیانگر نیازهای ضروری انسان و عنصر اصلی حرفـه پرستاری است لذا فهم عمیق مراقبت به پرستاران کمـکخواهد کرد تا ارائه خدمات و مراقبت را بـا کیفیـت بـالاانجام دهند و به اهمیت پرستاری واقف شوند(6).
پرستاری و مراقبت
در پرستاری، تئوریها و مدل های مراقبت از زمـانفلورانس نایتینگل گشایش یافتند. تئوری، فلسفه، اخـلاقو قوم نگاری مراقبت پرستاری در محیط هـای گونـاگونمورد مطالعه قـرار گرفـت. دیـدگاه هـای رایـج در مـوردمراقبت عنوان می کنند که مراقبت جوهره و مفهوم مرکزی و واحدی است که پرستاری را از سایر حرفه هـای سـلامت متمایز می کند(1). توانایی پرستاران در مراقبت این اسـتکه نیازها و محدودیت های بیماران در زندگی را کشفنمایند. توافق میان انتظارات بیمار و تفسیر پرسـتار از ایـنانتظارات، نکته مرکزی در ارائه مراقبت مناسب و همگاممی شود(13).
بررسی عمیـق موضـوع مبـین آن اسـت کـه اصـولاً پرستاری و مراقبت با هـم آمیختـه انـد و در بیـشتر مواقـعبه جای یکدیگر به کـار مـی رونـد و از نظـر تـاریخی نیـزریشه های مشترکی دارنـد. عمـوم مـردم نیـز بـین ایـن دوتفـاوت خاصـی قائـل نیـستند و حتـی بـسیاری از نظریـه پردازی های پرستاری نیز همین عقیده را دارنـد، چنانچـهلنینگر (1984) در هنگـام تبیـین تئـوری منحـصر بـه فـردپرستاری خود، بـا ایـن پـیش فـرض آغـاز مـی کنـد کـه
“مراقبت پرستاری است و پرستاری هم مراقبت(20).
پرستار نقش اصلی و مرکزی را در مراقبت از بیمـاران از زمان تـشخیص بیمـاری تـا مراحـل آخـر بیمـاری ایفـا می نماید(21). این در حالی است که تعدادی از مطالعـاتدر انگلستان نشان دادهانـد کـه تعـداد زیـادی از بیمـارانمبتلا به بیماریهای گوناگون مراقبت زیر بهینه، را تجربهمی کنند. این موارد شامل تـشخیص ضـعیف، تفـاوت دردسترسی به خدمات، تسهیلات و کیفیت مراقبت، سطوحبالای عـوارض قابـل پـیشبینـی، سـطوح پـایین حمایـتروانــی، فقــدان اطلاعــات و همــاهنگی ضــعیف میــانسرویس های خـدماتی مـی باشـد (22). شـاید علـت پـایینبودن کیفیت مراقبت این باشد که فعالیت هـای پرسـتاریدر مراقبت و کنتـرل بیمـاریهـا بـسیار گـسترده اسـت و تعریف واضـحی نـدارد(17). پرسـتاران گـروه بزرگـی ازمراقبین سلامت را تشکیل می دهنـد و بـه طـور قـانونی واخلاقی مسئول کیفیت مراقبتی هستند که به بیماران ارائهمی دهند، د یدگاه پرسـتاران در تعریـف و درک کیفیـتپرستاری بسیار مهم است(16). در علم پرستاری، مراقبـتهنوز بـه عنـوان یـک مفهـوم متفـاوت و نـامفهوم مـدنظراست. گاهی به عنوان جوهره پرسـتاری و تکمیـل کننـدهچهـار مفهـوم متاپـارادایمی پرسـتاری تعریـف مـ یشـود.
مراقبت می تواند دیسیپ لین پرستاری را تعیـین نمایـد و بـهعنوان تعهد اخلاقی در نظر گرفته شود(5).
در سال 2007 تفرشی و همکاران دیدگاه پرسـتاراناز کیفیت مراقبت را در ایران به روش کیفی انجام دادند. داده هــا در دو مرحلــه جمــع آوری شــدند (10 مــصاحبه فردی و 5 بحث گروهی). 44 پرستار بـالین و 10 پرسـتارمتخصص به صورت هدفمند به عنوان شرکت کننـدگانمطالعه انتخاب شدند . یافته ها نشان داد که بنـابر تـشابهاتو تفـاوت هـای دیـدگاه پرسـتاران حرفـه ای و پرسـتاران بخش درباره کیفیت مراقبت، در نهایت مراقبت این گونه تعریـف شـد ارائـه خـدمات پرسـتاری ایمـن بـر اسـاساستانداردهای پرستاری می باشد که با رضایت مندی بیمارمشخص مـی گـردد . هـر دو گـروه شـرکت کننـدگان بـهاهمیت کار تیمی و گروهی در جهت ارائه مراقبت تاکیدکردند. همچنـین در ایـن مطالعـه بـه نقـش سـازماندهی،اجتمـاعی فرهنگـی، بودجـه، مـدیریت، دیـدگاه جامعـهنسبت به پرستاران به عنوان یک گروه تحـصیلکـرده درارائـه مراقبـت بـا کیفیـت اشـاره شـد . در نهایـت انجـام مطالعات دیگر در جهت ارتقای مراقبـت بـا کیفیـت کـههدف اصلی و مرکـزی تـیم سـلامت و درمـان مـی باشـدتوصیه گردید(16).
آتانازیو و همکـاران (2009) یـک مـدل شـبکهای بـرای تـشخیص پروسـیجر مراقبتـی از بیمـاران مبـتلا بـهصدمات نخاعی وابسته بـه ویلچـر طراحـی کردنـد. ایـن
مدل بر اساس اطلاعات و داده های حاصـل از پرسـتارانبا تجربه و با کیفیت مراقبت بالا و متـون مرکـز صـدمات نخاعی ملی، بیمارستان مندویل استک و دانـش موجـودطراحی گردید . محققین این مطالعه عنوان می کننـد کـهکیفیت مراقبت همواره یک بحث کلیدی برای پرستاران
و بیمـاران بـوده اســت و امــروزه از زمـ ـانیکـه در تمــام زمینه های پزشکی، به کارگیری روش ها و استانداردها درسطوح بـالا انتظـار مـی رود، ارتقـای کیفیـت مراقبـت بـهعنوان یک هدف عمده درآمده است و انجام مطالعـه درجهت تبیین موضوع و ارائه مدل های مراقبتی تخصـصیضروری است(10).
با مروری بر ادبیـات کلیـه مقـالات مربوطـه بـه نظـرمـی رسـد در انتخـاب تعریـف عملیـاتی مراقبـت، محقـق احساس کرد نمی توان تنها یکی از این تعاریف را کاملدانست به این جهت بـا در نظـر گـرفتن تمـامی تعـاریفموجود، تـلاش گردیـد تعریفـی جـامع و عملیـاتی ارائـهگردد که عبارت است از مراقبـت پرسـتاری، ارائـه یـکسری فعالیت های پرستاری کل نگر بـه بیمـار، منطبـق بـانیــاز و شــرایط روحــی، جــسمی، احــساسی، روانــی واجتماعی(16،6) بیمار توام با احترام، عـشق، حـس تعهـد،مسئولیت، نوع دوستی(6،14) و بر اساس علـم و هنـر(6،3) طی یک ارتباط متقابل با بیمار و خانواده وی می باشد. به گونه ی کـه منجـر بـه حفـظ و ارتقـای سـلامت، داشـتنزندگی طبیعی و رضـایت بیمـار، پرسـتار و خـانواده ویگردد(16،19،18).

نتایج مرحله کار در عرصه
در این مرحله داده های تجربی از طریـق مـصاحبه جمع آوری شد. به دلیل اهمیت نقش پرسـتاران در ارائـهمراقبـت و ایـن کـه مربیـان پرسـتاری مهمتـرین افـراد در آموزش این حرفه و مفهوم مراقبت به دانشجویان هستند،مصاحبه بـا 4 مربـی پرسـتاری و 16 پرسـتار بـا میـانگین مـدت زمـان 30 دقیقـه انجـام شـد و تنهـایی در زمینـه
مراقبت و ویژگی های پرستار ارائه دهنده مراقبت حاصـلشدند. پس از آنالیز محتوی، کدهای اولیه استخراج شد که با فرایند کاهـشی طبقـه بنـدی، طبقـا ت (مـضمون یـا درون مایه) و زیر طبقات آشکار شدند. آنـالیز محتـوای مصاحبه نـشان داد کـه مـصاحبه شـوندگان در تعریـف
مراقبت به چند موضوع اصلی اشاره کردند که در قالـبچند درون مایه اصلی قرار گرفت. مراقبت یعنی : “برآوردن نیاز بیمار “، “حس نوع دوسـتی و همـدردی”، “خـدمتتوام بـا تعهـد “، “فعالیـت مقـدس” و “فعالیـت روتـین”. مضامین پدیدار شده اصلی ویژگی های پرستار ارائه دهنـده مراقبت نیز در6 مقوله اصلی خلاق، متعهـد، قـاطع، توانـادر برقراری ارتباط صحیح، داشتن نگرش صحیح و متبحر طبقه بندی شد. برای نگرش، دو زیر طبقه (زیر مضمون) مشخص گردید که شامل بـاور منزلـت انـسان و داشـتندید کل نگر و جامع نگر به انسان بود. برای تبحر نیـز 3 زیر مضمون در نظر گرفتـه شـد، کـه عبـارت بودنـد از داشتن علم، تجربه و هنر مراقبت (جدول شماره 1).

جدول شماره 1: ارائه درون مایههای حاصل از مطالعه

درون مایه های درون مایه های مربوط به ویژگی های زیر طبقات مربوط به مراقبت پرستار ارائه دهنده مراقبت (زیر مضمون ها) برآوردن نیاز بیمار خلاق
حس نوع دوستی و همدردی متعهد خدمت توام با تعهد قاطع
فعالیت مقدس توانا در برقراری ارتباط صحیح
باور منزلت انسان
فعالیت روتین نگرش صحیح جامع نگر به انسان

علم متبحر تجربه
هنر مراقبت

بحث
علی رغم اینکه مفهوم مراقبت در فلسفه، دیـدگاه ورسالت بسیاری از سازمان ها و موسـسات سـلامت آمـدهاست، هنوز مراقبت در سیستم سلامت بـه صـورت یـکمفهـوم پیچیـده بـاقی مانـده اسـت کـه تعریـف دقیـق ومشخصی ندارد (1). لذا در ایـن راسـتا در دهـههـای اخیـر تحقیقـات زیـادی بـرای واضـح سـازی مفهـوم مراقبـت، مقایـسه تفـاوت هـا در درک مراقبـت میـان پرسـتاران و بیماران و معیارهای انـدازهگیـری مراقبـت وجـود داشـتهاست(4). مطالعه حاضر نیز در راستای واضح سازی مفهوممراقبت پرستاری انجام شد. در نهایت بعد از مـروری بـرمطالعات، یک تعریـف کلـی از مراقبـت پرسـتاری ارائـهشد. همچنین پس از تجزیه و تحلیل یافته های مصاحبه هـانیز 5 درون مایه برای مراقبـت پرسـتاری اسـتخراج شـدندکه عبارتند از: “برآوردن نیاز بیمار”، “حس نوع دوستیو همدردی “، “خدمت توام با تعهد”، “فعالیت مقـدس” و “فعالیت روتین “. مطالعات قبلی بـه 3 درون مایـه اولیـهدر تعریف مفهوم مراقبت اشاره کرده انـد ولـی مطالعـاتاندکی مراقبت را یک فعالیـت مقـدس دانـستهانـد (23) و تنها مطالعـه پارسـا یکتـا نیـز در سـال 1383 مویـد نتـایجمطالعه حاضـر اسـت(24). در مطالعـه وی نیـز تعـدادی ازپرستاران مراقبت را فعـالیتی روتـین و مقـدس دانـستند واین دو واژه در تعریـف مفهـوم مراقبـت دیـده مـی شـود .
به نظر می رسد که این موضوع بـه تفـاوت فرهنـگ هـا درکشورهای مختلـف و برداشـت هـای متفـاوت افـراد(25)، همچنین قوانین حاکم در بیمارستانهای ایـران برگـردد،به گونه ای که شاید این قوانین در سایر کشور ها برقـرارنباشــد(16) چــرا کــه تحقیــق خــانم پارســا یکتــا نیــز در بیمارستان های تهران انجام شده است. ممکن است دلیـلاینکـه پرسـتاران مـا پرسـتاری را یـک فعالیـت روتـین و تکراری می دانند، این باشد که بیمار و نیازهای او اهمیتخود را برایشان از دست دادهاند. زیرا پرستاران نیز خـودرا فراموش شده می دانند و اظهار می دارند که علـی رغـماهمیت کـاری از نظـر خطـرات، سـختی کـار، عـوارضمتعدد روحی و… ولی از سوی اجتماع و دولت حمایـتکافی نمی شوند، حتی عمـوم مـردم نیـز کـه گیرنـدگانمراقبـت پرسـتاری هـستند، ارزش چنـدانی بـرای حرفـهپرستاری و فعالیت اصـلی پرسـتار قائـل نمـیباشـند . لـذازمانی که یک پرستار خود مورد حمایت قرار نمـی گیـرد و به نیاز او توجه کافی صورت نمیگیـرد، نمـیتوانـد ازدیگران حمایت کند و مراقبـت را براسـاس نیـاز بیمـارانانجام دهد، بلکه پرستاری و مراقبت پرسـتاری را تنهـا بـهصورت روتین و بر اساس دستورات انجام می دهـد . ایـنمورد میتوانـد یکـی از دلایـل باشـد کـه البتـه در افـرادمتفاوت است یعنی ممکن اسـت فـردی در هـر شـرایطیوظایف خود را به نحو احسن انجام دهد و یا خلاف ایـنباشد که این مساله به ویژگی های فردی نیز بر می گـردد .
حتی اینکه فردی پرستاری و مراقبت را یک امـر مقـدستعریف نماید باز هم به ویژگی های فـردی مربـوط اسـتچرا که “امری مقـدس” تمـام معنـی مراقبـت نمـیباشـدبلکـه بخـشی از آن اسـت(26). مـسلما بـرای ارائـه یـک مراقبت پرستاری با کیفیت نیاز به کسب علم، مهارت هـای خاص و تجربه نیز مـی باشـد (26). در ایـن زمینـه دونـاهو (1991) بیــان مــی دارد کــه ارئــه مراقبــت در مجموعــهخدمات پرستاری چیزی بیش از ترکیب حقایق علمی بـاتکنیک های عملی است. در حقیقت ملغمه ای متعـادل ازعلم، مهارت و معنویت است. اگر چه میتوان با مهـارتمختـصری بـه ارائـه یـک مراقبـت پرداخـت امـا قطعـاً بـا معنویت کم نمی توان یک مراقبت مطلوب ارائـه داد. در هر حال انجام مراقبت از این نظر مراقبت را معن ی دارتـر وانسانی تر می کند و در واقع یک عنصر انسانی را بـا یـکمهارت عملی ادغام می کند(27).
یکی دیگر از درونمایـه هـای مهـم و مـستتر در ایـنمطالعـه “مراقبـت بـه معنـی فعالیـت روتـین و تکـراری” پرستار بوده است که تقریبا این مـساله بـرای هـر پرسـتارایرانی امری بدیهی و قابـل پـذیرش اسـت. از زمـان هـایگذشته پیروی از روتین های بخش یکـی از مـسائل مهـمپرستاری بوده است و در واقع یـک امتیـاز بـرای پرسـتارمحسوب میگردد. این مـساله در دانـشجویان کـارورز وکارآموز نیز دیده میشود. دانشجویان با ورود بـه بخـشموظـف بـه پیـروی از روتـ ینهـای بخـش مـی باش ند، بـه گونه ای که حتی ممکن است آموختههای قبلـی خـود راکنار گذاشته و مراقبت پرستاری را بـه جـای ایـن کـه بـراساس علم و آموختـه هـای خـود انجـام دهنـد بـر اسـاستقلید و پیروی از دستورات سرپرستار و سایر پرستاران باتجربه انجام دهند و به مرور نیاز بیمار به فراموشی سـپردهشود. همین امر ممکـن اسـت بـه مـرور باعـث جـایگزینشـدن “بیمـاری محـوری” بــه جـای “بیمـار محــوری” گردد(28). یکی دیگـر از پیامـدهای روتـین محـوری درارائه مراقبت پرستاری، “عـادت انگـاری” اسـت . عـادتانگاری ممکن است منجر به ایجاد حس بی تفاوتی نسبت به پدیده های اطراف فرد گـردد. بنـا براین در ایـن حالـتهمــه آن عــواملی کــه در حــالات معمــولی مــی تواننــد تحریـک کننـده، آگـاه کننـده یـا خطرآفـرین باشـند، از طرف پرستاران نادیده انگاشته مـی شـوند(29). مجموعـهاین شرایط میتواند باعث بـی تفـاوتی پرسـتار نـسبت بـهبیمـار و نیازهـای او گـردد. ایـن مـساله یکـی از عوامـل مخدوش کننده مهم در ارائه مراقبت پرستاری مناسب بـهبیمار می باشـد و مـی توانـد باعـث سـلب اعتمـاد بیمـار وخانواده وی به پرستار گردد. درون مایه های دیگر حاصلشده در تعریـف مراقبـت یعنـی “بـرآوردن نیـاز بیمـار”، “حس نوع دوستی و همدردی”و “خدمت توام با تعهد” در تعاریف دیگر مراقبت پرستاری در مطالعات دیگر نیزآمده اند و مورد تأیید قرار گرفته اند. مورس و همکـاران با مرور متون پـنج درون مایـه را بـرای مراقبـت پرسـتاریاسـتخراج کـرده انـد خصیـصه (صـفت) انـسان دوسـتی، داشــتن اخــلاق، تأثیرگــذاری، روابــط بــین فــردی و مداخلات درمانی (21). واتسون (2003) عنوان می کند کـهمراقبت یک علم اسـت کـه بـشر را در برگرفتـه اسـت درواقع این علم بیانگر تجارب، پدیده ها و فراینـد مراقبـتمــی باشــد. علــم مراقبــت در برگیرنــده هنــر و انــسانیتمی باشـد . بـر اسـاس اظهـارات واتـسون (1988) مراقبـتیک مطلوب اخلاقی پرستاری است که در انتها منجر بـهحفظ و ارتقا ی جایگاه و منزلت انسانی می شود. مراقبـتانسانی شامل ارزش ها، میل به مراقبت، تعهد بـه مراقبـت،
دانـش مراقبـت، اعمـال مراقبتـی و نتـایج آن مـیباشـد . سوانــسون، یــک محقــق پرســتاری اســت یــک تئــوریمراقبت خلق کرد. وی مراقبت را اینگونـه تعریـف کـرد: مراقبت یک روش پرورش است که باعث ارزش گذاری احساس تعهد و مسئولیت پذیری در فرد می گردد(6). درتجزیه و تحلیل مفهومی که توسـط بریلوسـکی و ونـدر (2005) انجام شد، مراقبت به عنوان یک ارتبـاط، عمـل،نگرش و پذیرش متنـوع تعریـف شـد. همچنـین اعتمـاد،پذیرش خود و دیگران و تعهد از دیگر مفـاهیم مراقبـتهستند(14). در مطالعه ای که توسط مک کـنس (1996) جهـت روشـن سـازی واژه مراقبـت انجـام شـد، از روشتجزیه و تحلیل مفهومی 9 مرحله ای استفاده کرد. وی درابتدا به مهـم بـودن معنـای واقعـی مفهـوم مراقبـت اشـارهداشته اسـت و بعـد از لـزوم پـرداختن بـه ایـن تحقیـق درمرحله اول از تمـام منـابع ممکـن در خـصوص تجزیـه وتحلیل مراقبـت اسـتفاده کـرده اسـت. وی روش واکـر واوان (1995) و روش موردی را برای (1990) را برای تجزیـه و تحلیل خود به کار برده است. در مطالعه وی مشخـصات تعیین کننده مراقبت عبارتند از توجه ویژه، فـراهم کـردنراحتی فرد، نگران فرد بودن و احتـرام و دوسـت داشـتنکه در مورد نمونه و فرضیه خود آن را به خوبی مشخصساخته است . مک کـنس در پایـان مطالعـه خـود بـه ایـناصل مهم اشاره داشته است که مفهوم مراقبـت از فـردیبه فرد دیگر، از ملیتـی بـه ملیـت دیگـر و از فرهنگـی بـهفرهنگ دیگر کاملا متفاوت است و در هـر منطقـه بایـددر این زمینه تحقیقات مشابهی صورت گیرد(30).
در نهایت میتوان نتیجهگیـری کـرد کـه بـر اسـاسنتـایج ب ه دسـت آمـده از ایـن پـژوهش، تعریـف، ابعـاد، پیامدهای مراقبت همچنین ویژگیهای پرستاران ارائهدهنده مراقبت مشخص گردید. به نظر می رسد از نتـایج مطالعـهحاضر می توان در جهـت واضـح سـازی مفهـوم مراقبـت
پرســتاری در سیــستم ســلامت و درمــان اســتفاده نمــود.
همچنین با استفاده از نظر متخصـصین پرسـتاری و نتـایجحاصل از مطالعات دیگر در جهت رفـع موانـع و عوامـلبازدارنده ارائه مراقبت با کیفیت پرستاری گام برداشـت.
در ایــن مطالعــه 5 درونمایــه بــرای مراقبــت پرســتاریمشخص گردید که حاصل از مرور مطالعـات و مـصاحبهبـا پرسـتاران شـاغل در بخـش کـه خـود درگیـر در امـر مراقبت و مربیان پرستاری که از والیان آمـوزش مراقبـتبه عنوان جوهره اصلی پرستاری هستند می باشد. با بررسیدقیق 5 درون مایه مربوط به مراقبت به این نتیجه رسـیدیمکه روتین محوری یکی از عوامل مخدوش کننده و مـانع
بازدارنده ارائه مراقبت با کیفیت می باشد. بایـد تـلاش هـایی در جهت انجام مراقبت پرسـتاری بـر اسـاس علـم، هنـر،تجربه و مهم تر از همه نیـاز بیمـار صـورت گیـرد، نـه بـراساس روتین بخش و دستورات روزمره مسئولین. لـذا بـهنظـر مـی رسـد انجـام راهکارهـای ارائـه شـده حاصـل از مصاحبه ها می تواننـد تـا حـدود زیـادی بـه واضـح سـازیتعریف مراقبت و ارائه مراقبت پرستاری با کیفیت کمکنمایند. بعضی از این راهکارها عبارتند از واضح سـازی وشفاف سازی مفهوم مراقبت در آموزش پرستاران، تاکیـدبر اصل ارائه مراقبت “بیمار محور ” نه “بیمـاری محـور” در آموزش پرسـتاران، انجـام تحقیقـات بیـشتر در زمینـهبررسی موانع مراقبتی و بـه کـارگیری راه حـل هـای ارائـهشده از سوی متخصصین رشته پرستاری، پرورش قدرتخلاقیـت و جـسارت در پرسـتاران، آمـوزش روش هـای تصمیم گیری صحیح در موقعیت های گوناگون به پرستاران، حمایت از پرسـتاران در زمینـه هـای اقتـصادی، روحـی واجتماعی، آشناسازی اذهان عموم به پرستاری و مراقبـتاز طریق رسـانه هـای عمـومی، تقـسیم کـار در بخـش هـابراساس الگوی موردی ، در نظر گـرفتن حقـوق و مزایـابرای پرستاران خلاق و دقیق در ارائه مراقبـت، برگـزاریکــلاس هــای آمــوزش ضــمن خــدمت در زمینــه روش برقراری تعاملات انسانی و ارائه مراقبت برای پرستاران.
در انتهـا بایـد عنـوان شـود کـه قطعـاً واضـح شـدن مفهوم مراقبت برای پرستاران و ارائه خـدمات پرسـتاریبر اساس نیاز بیمار و به صـورت کـل نگـر باعـث ایجـادرضایت در بیماران، توسعه حرفهای و کاهش هزینه های بهداشــتی خواهــد شــد . همچنــین بــا شناســایی عوامــلتـسهیل کننــده، بازدارنـده و مفهــوم مراقبـت مــدیران ومربیان پرسـتاری خواهنـد توانـست بـا اتکـا بـر بـصیرتیمبتنـی بـر یافتـ ههـای علمـی، فعالیـت هـای مـدیریتی و آموزشی خود را به گونـهای طراحـی و اجـرا کننـد کـهشرایط لازم برای یادگیری و اجرای صحیح و با کیفیتمراقبت پرستاری در پرستاران فراهم آید.

سپاسگزاری
از کلیه پرستاران و مربیانی که نمونه هـای پـژوهشفوق را تشکیل دادند و وقـت گرانمایـه خـود را صـرفمصاحبه کردند، تشکر و قدردانی به عمل می آید.

Int J Nurs Stud 2008; 45(5): 807.
.4 Wu L, Chin C, Chen C. Evaluation of a caring education program for Taiwanese nursing students: A quasi-experiment with before and after comparison. Nurse Educ Today 2009; 29(8): 873-878.
.5 Rytterström P, Cedersund E, Arman M. Care and caring culture as experienced by nurses working in different care environments: A

References
.1 Bolderston A, Lewis D, Chai M. The concept of caring: Perceptions of radiation therapists. Radiography, 2010, 16(3): 198-208.
.2 Galvin K, Emami A, Dahlberg K, Bach S, Ekebergh M, Rosser E, et al. Withdrawn: Challenges for future caring science research: A response to Hallberg (2006). Int J Nurs Stud 2008; 41(5): 32-39.
.3 Pajnkihar M. Is caring a lost art in nursing?

محمد شکرزاده و همکاران

.41 Rudolfsson G, von Post I, Eriksson K. The expression of caring within the perioperative dialogue: A hermeneutic study. Int J Nurs Stud 2007; 44(6): 905-915.
.51 Patistea E, Siamanta H. A literature review of patients’ compared with nurses’ perceptions of caring: Implications for practice and research. J Prof Nurs 1999; 15(5): 302-312.
.61 Tafreshi MZ, Pazargadi M, Abed Saeedi Z. Nurses’ perspectives on quality of nursing care: a qualitative study in Iran. Int J Health Care Qual Assur 2007; 20(4): 320-328.
.71 Forbes A, While A. The nursing contribution to chronic disease management: a discussion paper. Int J Nurs Stud 2009; 46(1): 119-130.
.81 Sourial S. An analysis of caring. J Adv Nurs 1997: 26(6): 1189-1192.
.91 Krokavcova M, van Dijk J, Nagyova I, Rosenberger J, Gavelova M, Middel B, et al. Social support as a predictor of perceived health status in patients with multiple sclerosis. Patient Educ Couns 2008; 73(1): 159-165.
.02 Leininger MM. Care: the essence of nursing and health. Detroit: Wayne State University press; 1984; p 3-11.
.12 Forbes A, While A, Ullman R. Learning needs analysis: The development of a tool to support the on-going professional development of multiple sclerosis specialist nurses. Nurse Educ Today 2006; 26(1): 78-86.
.22 Forbes A, While A, Mathes L, Griffiths P. Evaluation of a MS specialist nurse programme. Int J Nurs Stud 2006; 43(8): 985-1000.
.32 Halligan P. Caring for patients of Islamic denomination: critical care nurses experience in Saudi Arabia. J Clin Nurs 2006; 15(12):
1565-1573.
phenomenological-hermeneutic study. Int J Nurs Stud 2009; 46(5): 689-698.
.6 Karaöz S. Turkish nursing students’ perception of caring. Nurse Educ Today 2005; 25(1):
31-40.
.7 Parker JM. The art & science of nursing. In: context of nursing: an introduction. Dalys J, Speedy S, Jackson D, Lambert V, Lambert C, editors. Professional Nursing: Concepts, Issues & Callenges. 1st ed. New York: Speringer Pub com; 2000. p 12-23.
.8 Chiovitti RF. nurses meaning of caring with patients in acute psychiatric hospital setting: A grounded theory study. Int J Nurs Stud 2008; 45(2): 203-223.
.9 Morse JM, Solberg SM, Neander WL,
Bottorff JL, Johnson JL. concepts of caring and caring as a concept. ANS Adv Nurs Sci 1990; 13(1): 1-14.
.01 Athanasiou M, Clark J. A Bayesian network model for the diagnosis of the caring procedure for wheelchair users with spinal injury. Comput Methods Programs Biomed 2009; 95(2): S44-54.
.11 Schwartz-Barcott D, Kim HS. An expansion and elaboration of Hybrid model of concept development. In: Rodgers BL, Knafl KA, editor. Concept development in nursing: foundation, techniques, and application. 2nd ed. Philadelphia, London, Toronto, Sydney: W.B. Saunders Company; 2000. p 129-159.
.21 Salsali M, Mohammadpoor A, Fakhrmovahedi A. The methods of concept development. 1th ed. Tehran: Tohfe-Boshra Publication; 2006. p 83-85.
.31 Granger BB, Moser D, Germino B, Harrell J, Ekman I. Caring for patients with chronic heart failure: The trajectory model. Eur J Cardiovas Nurs 2006; 5(3): 222-227.
.82 Buller S, Butterworth T. Skilled nursing practice– a qualitative study of the elements of nursisn. Int J Nurse Stud 2001; 38(4): 405417.
.92 Foong AL, Rossiter JC, Chan PT. Sociocultural perspectives on the image of nursing. The Hong-Kong dimention. J Adv Nurs 1991; 29(3): 542-548.
.03 McCance TV, Mckenna HP, Boore JR. Caring: theoretical perspectives of relevance to

.42 Parsa Yekta Z, Nikbakht A. Caring: a concept analysis. Modarres J Med Sci 2005; 7(2): 31-
39.
.52 Rytterström P, Cedersund E, Arman M. Care and caring culture as experienced by nurses working in different care environments: a phenomenological–hermeneutic study. Int J Nurs Stud 2009; 46(Issue 5): 689-698.
.62 Kociszewski C. Spiritual care: A phenomenologic study of critical care nurses

Heart Lung 2004; 33(6): 401-411. nursing. J Adv Nurs 1999; 30(6): 1388-1395.
.72 Donahue MP. Inquiry, insights, and history. The spirit of nursing. J Prof Nurse 1991; 7(3): 149.

دانشگاه علوم

برای دانلود فایل و مطالب مشابه اینجا کلیک کنید